Struktura powieści

Przedstawiony poniżej schemat struktury powieści został opisany przez Tomasza Węckiego w jego książce „Jak napisać powieść?”. Ja tylko wyciągnąłem najważniejsze informacje na ten temat, więc jeśli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej o tworzeniu powieści, to bardzo polecam tę książkę.

Schemat nie będzie pasować do każdej opowieści i można go modyfikować w dowolny sposób, jednak należy dobrze go zrozumieć. Poniżej przykładu przedstawiłem najważniejsze elementy, które mają istotny wpływ na strukturę powieści.

1. Haczyk

Opowieść musi zacząć się od sceny, która przyciągnie uwagę czytelnika. Nie polecam już na samym początku wstawiać opisów otoczenia czy przyrody. Co z tego, że akcja dzieje się w innym ciekawym świecie lub na dalekiej od Ziemi planecie. To może być ciekawe dla Ciebie, ale nie koniecznie dla czytelnika i to na samym początku powieści.

Haczyk to scena akcji. Oczywiście nie Musisz brać tego dosłownie, nie trzeba od razu umieszczać strzelaniny, czy pościgów. Ważne by czytelnik zadał sobie w pewnym momencie pytanie „Co będzie dalej?”

2. Wprowadzenie

Ten element struktury, to nic innego jak przedstawienie czytelnikowi bohatera i jego najbliższego otoczenia. Pokazanie kłamstwa, w jakim żyje i co najważniejsze, w które teraz wierzy. Świat przedstawiony w tej fazie powieści, w przyszłości przysłuży się pokazaniu kontrastu pomiędzy prawdą a kłamstwem.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, o co chodzi z prawdą i kłamstwem, w które wierzy główny bohater, to zajrzyj w to miejsce. Tam wszystko wyjaśniłem, a wiedza tam zawarta przyda się w zrozumieniu struktury powieści, którą tu przedstawiłem.

3.Katalizator

Jest to wydarzenie wprawiające fabułę w ruch. Od tej pory życie bohatera trochę się skomplikuje. Wizja świata nie będzie już tak różowa jak na początku. W tym momencie powinien pojawić się antagonista (nie musi pojawić się osobiście), ujawniając oś konfliktu zewnętrznego. Bohater nie musi jeszcze zdawać sobie sprawy z powagi sytuacji, ale czytelnik już tak.

4. Pierwsza Reakcja

To nic innego jak próba zignorowania kłopotów przez głównego bohatera. Stara się odwrócić wzrok od zagrożenia, choć gdzieś podświadomie wie, że coś jest na rzeczy. Natomiast wpływ antagonistycznych sił staje się coraz bardziej wyraźny, coraz trudniejszy do zbycia.

Właśnie te dwa wektory definiują fazę Pierwszej Reakcji – próba zignorowania antagonistycznych sił pomimo ich coraz mocniejszych oznak w świecie bohatera.

5. Klucz

Wydarzenie, które potwierdza oś konfliktu pomiędzy bohaterem, a antagonistom i angażuje osobiście bohatera. Ten odkrywa, że musi porzucić dotychczasowy świat, dotychczasowe poglądy, oczekiwania i przyzwyczajenia, by wkroczyć na nową drogę. Ale zanim tego powinien odnaleźć klucz, który mu da dostęp do nowej ścieżki.

W tej chwili wyraźnie ujawnia się konflikt wewnętrzny bohatera.

6. Brama

Protagonista wkracza do nowego świata, nowej rzeczywistości i robi to z pełną świadomością. Być może świat wokół bohatera wywraca się do góry nogami i zmusza do adaptacji. Może też być tak, że to protagonista przestaje reagować na wydarzenia i zaczyna je kreować.

Generalnie, to co poza bramą już się skończyło, nie ma do tego dostępu. Czas względnego spokoju i niewinności już nie istnieje. Nie ma już odwrotu.

7. Druga Reakcja

Podobnie jak w przypadku Pierwszej Reakcji, bohater mierzy się z przeciwnymi wektorami. Z jednej strony znalazł się w nowej rzeczywistości i to z własnej woli, ale z drugiej nie wie, co ma dalej począć. To jest dla niego nowy świat.

8. Pierwsze Zwężenie

Protagonista próbuje odnaleźć się w nowej sytuacji, ale napotyka przeciwności. Zwężenie Pierwsze jak i to Drugie, są momentami intensywnego konfliktu. Oznacza kryzys, który wymaga wielkiej mobilizacji (wskazuje na cel i motywację postaci), a z drugiej strony ujawnia naturę konfliktu. Pokazuje, o co chodzi w kontraście między prawdą i kłamstwem.

Najlepiej gdyby Zwężenia kończyły się triumfem antagonisty.

9. Objęcie

Bohater pozostaje w trybie reakcyjnym, jest czujny i uważny. Pomimo być może przegranej w trakcie Pierwszego Zwężenia, jest już lepiej zorientowany w całej sytuacji.

Antagonista mógł zostawić jakieś ślady, którymi można podążać. Albo jest zupełnie odwrotnie, przeciwności były tak ogromne, że bohater musiał porzucić część bagażu. Może i czuje się mniej przygotowany, z tym że teraz lepiej mu się podróżuje.

Podsumowując, teraz w protagoniście klaruje się poczucie, że potrafi objąć sytuację. Wie, co ma robić.

10. Moment Prawdy

Wydawało się, że bohater poukładał sobie wszystko w głowie. Niestety rzeczywistość wszystko weryfikuje. Jeśli do tej pory dobrze mu szło, od tej sceny zaczyna się walić. Jeśli zmierzał do dna, teraz się od niego odbija.

Podstawowa funkcja tej fazy, to wywrócić los do góry nogami. Odmienić dotychczasowe tempo i kierunek. Wydarzenie zwykle powiązane jest z kłamstwem, w które protagonista wierzy – z tym czego chce, a nie z tym, czego rzeczywiście potrzebuje. Moment prawdy atakuje fasadę i pozostawia pęknięcia.

Bohater jeszcze nie potrafi klarownie przejrzeć kłamstwa, ale wie na pewno, że świat działa inaczej, niż mu się zdawało.

11. Działanie

Bohater osiąga lepsze zrozumienie problemu lub swojej sytuacji, co pozwoli mu przejąć inicjatywę. Od teraz będzie nadawać impet zdarzeniom, a przynajmniej podzieli się tą rolą z antagonistą (który do tej pory był jedynym rozdającym karty).

12. Drugie Zwężenie

Inicjatywa bohatera prowadzi do kryzysu. Przeciwności okazują się na tyle potężne, że bohater nie osiąga swojego celu. Warto pokazać, że sytuacja była inna niż przy Pierwszym Zwężeniu. Bohater miał sukces na wyciągnięcie ręki, ale jednak czegoś zabrakło i antagonista zatriumfował po raz kolejny.

Być może przeciwnik musiał się naprawdę wysilić, by wygrać. A może o przegranej bohatera zdecydował wyłącznie złośliwy przypadek.

Tak jak w przypadku Pierwszego Zwężenia jest to moment konfliktu pomiędzy protagonistą a antagonistą lub jego siłami, przedstawicielami.

13. Wznowienie

Bohater nie zatrzymuje się po przegranym starciu. Wręcz przeciwnie. Protagonista dzięki determinacji lub desperacji zdobywa nowe terytoria, opracowuje nowe plany lub odkrywa skuteczniejsze sposoby na ucieczkę od zagłady. Dzięki włożeniu dodatkowego wysiłku wszystko może się udać.

14. Serce Mroku

Trzeci duży zwrot akcji. Pomimo wielkiego trudu włożonego w przygotowanie się na kolejne starcie z antagonistą, bohater upada niżej niż do tej pory. Protagonista będzie musiał przewartościować swoją dotychczasową strategię.

Nadkruszona fasada runie i ujawni to czego tak naprawdę potrzebuje bohater. Nieszczęście polegać będzie na tym, że protagonista nie będzie w stanie zaakceptować tej prawdy, przynajmniej nie w pełni i nie teraz.

Dobrym pomysłem na podkreślenie Serca Mroku jest strata przyjaciela głównego bohatera lub też czegoś, na czym bardzo mu zależało do tej pory. To musi być potężny cios, tak by bohater upadł na kolana i nie miał siły wstać.

15. Zwątpienie i Odnowa

Konsekwencją Serca Chaosu jest wewnętrzny chaos. Bohater kwestionuje swoje metody, przekonania i strategie. Musi odrzucić niektóre z nich, zwłaszcza te wynikające z kłamstwa, w które wierzył. A niektóre dopiero teraz akceptuje w pełni. Z chaosu rodzi się nowy porządek i właśnie on zaprowadzi protagonistę na próg finału opowieści.

16. Wstęp do finału

Docieramy do docelowego punktu powieści. Nagromadzone napięcie zostanie wypuszczone z głośnym „bum”, a bohater wreszcie przejdzie lekcje, którą miał przejść od początku. Zanim to jednak nastąpi, musi dokonać ostatecznych ruchów, które ustanowią teren i warunki, na jakich konfrontacja ma się odbyć, Faza wstępna może przybrać różne formy, na przykład – może być opisem przygotowań podjętych przez protagonistę. Jej energię zwykle można jednak nazwać „ciszą przed burzą”.

17. Konfrontacja

Protagonista i antagonista ścierają się ze sobą, Być może kończy się to porażką jednego z nich lub odkryciem prawdy po obu stronach sporu. W ostatecznym rozrachunku może nawet dojść do pojednania. Niezależnie od wyniku, całe napięcie pomiędzy protagonistą i antagonistą musi zostać uwolnione w tej jednej scenie. Podstawowa funkcja tej fazy to zwieńczenie i zakończenie konfliktu zewnętrznego.

18. Kulminacja

Bohater osiąga to, czego pragnął i nie ma wątpliwości, że nie jest to rzecz, której potrzebował. Alternatywnie, przegrany protagonista spada na dno i stamtąd jasno widzi swoją pomyłkę.

Jeśli już wcześniej zaakceptował prawdę lub był jej bardzo blisko, teraz otrzymuje ostateczne jej potwierdzenie. Inaczej mówiąc, w tym momencie ostatecznie rozwiązany zostaje konflikt wewnętrzny.

Dopiero teraz wiadomo, że nie zostało już nic do załatwienia. Konfliktu nie da się kontynuować.

19. Rozwinięcie

Bezpośrednio po wydarzeniach kulminacyjnych nadchodzi głęboki oddech. Bohaterowie reagują na wynik konfrontacji. Pod wpływem wydarzeń opowieści, bohater przeszedł przemianę. Teraz ujawnia ją czytelnikowi w pełni.

Rozwiązanie jest momentem, kiedy domykasz wątki i oferujesz konkluzje.

20. Epilog

Wydarzenia opowieści wywierają wpływ nie tylko na bezpośrednią sytuację zaangażowanych w nie postaci, ale także na ich istnienie w dłuższym okresie, na szerszy świat, a może nawet na przyszłe pokolenia.

Epilog nie jest niezbędną fazą, ponieważ spełnia podobną funkcję co Rozwiązanie. Jeśli go jednak dodasz do historii, domkniesz wątki w pełniejszy, bardziej satysfakcjonujący sposób. No i pozwolisz czytelnikowi zobaczyć bohaterów z wyższej perspektywy.

Tak jak już wcześniej wspomniałem, wyżej przedstawiona struktura fabuły jest tylko przykładem i może zostać w dowolny sposób modyfikowana. Nie jest to uniwersalna metoda tworzenia opowieści.

Należy jednak pamiętać, że każda struktura powinna mieć odpowiedni rytm. Co to oznacza?

Jeśli przyjrzysz się schematowi, zauważysz pewną cykliczność. Na przykład, bohater dąży do celu, ale napotyka przeciwności, które kumulują się pod postacią kryzysu. I tak w każdym akcie. Właśnie o tego typu cykliczność chodzi.

Kolejną rzeczą, o której należy pamiętać, jest akcja – reakcja.

Najpierw coś się dzieje, a później następuje reakcja ze strony któregoś z bohaterów. Najczęściej tego, który najmocniej oberwał.

Następnym elementem jest drugi poziom rytmu, czyli: dążenie – kryzys – rewolucja.

Bohater zmierza do celu, ale na drodze staje przeszkoda, którą ostatecznie pokonuje. Może się okazać, że przeszkoda jest silniejsza, co zmusza postać do przewartościowania.

Każdy kryzys służy w rzeczywistości rozwojowi, a więc skłania bohatera do zmiany metody lub do obrania innego celu.

No i na koniec zostaje mi przypomnieć jeszcze o jednym elemencie, konflikcie wewnętrznym, czyli: naiwność – zawód – poszukiwanie – zmiana.

Bohater zaczyna w stanie naiwności, wierząc w kłamstwo. Z tego powodu spotyka go zawód, rzeczywistość nie chce pasować do jego przekonań. Kryzys wiary prowadzi do poszukiwań. Bohater chce poznać prawdę, a przynajmniej ułożyć sobie wszystkie fakty w odpowiedniej kolejności. Na koniec osiąga nowy ogląd rzeczywistości, który może zostać poddany kolejnej próbie.

[Źródło: „Jak napisać powieść?” T. Węcki]

Możesz również polubić

Dodaj komentarz